Động vật ở phá Tam Giang: đặc trưng, quý hiếm và mùa nào gặp

Cập nhật 01/11/2026

Sinh thái đầm phá · Loài quý hiếm · Quan sát có trách nhiệm

Phá Tam Giang - Cầu Hai rộng 22.000 ha, lớn nhất Đông Nam Á, ghi nhận hàng trăm loài cá, 7 loài cỏ biển và 4 loài quý hiếm được ưu tiên bảo vệ. Xem loài nào, mùa nào.

Một vùng nước lợ lớn nhất Đông Nam Á

Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai rộng khoảng 22.000 ha, kéo dài gần 70 km dọc bờ biển Thừa Thiên Huế, trải qua địa phận Phong Điền, Quảng Điền, Phú Vang, Phú Lộc và Hương Trà. Đây là hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á, nơi nước sông Hương, sông Ô Lâu, sông Bồ gặp nước biển qua cửa Thuận An và Tư Hiền.

Chính vì độ mặn thay đổi theo mùa và theo con nước, đầm phá nuôi được cả nhóm loài nước ngọt, nước lợ và biển - điều ít nơi có được. Đây là lý do vùng này có số loài cao so với diện tích.

Có loài nào thật sự “đặc hữu” không?

Nên phân biệt rõ: “đặc hữu” nghĩa là loài chỉ sống ở một vùng duy nhất trên thế giới. Với đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, số loài đặc hữu hẹp rất ít; phần lớn là loài đặc trưng cho sinh thái đầm phá nước lợ, phân bố rộng ở miền Trung và Đông Nam Á.

Vì vậy khi nói “động vật đặc hữu phá Tam Giang”, thực tế thường muốn nói tới nhóm loài gắn chặt với đầm phá về sinh cảnh và sinh kế - chứ không phải loài chỉ có ở đây. Bài này dùng cách hiểu thứ hai, và có ghi rõ trường hợp loài quý hiếm.

Nhóm loài gắn với đầm phá

Theo các tài liệu về khu bảo tồn, hệ đầm phá ghi nhận hàng trăm loài cá (361 loài trong dữ liệu khu bảo tồn), hơn 200 loài động vật đáy, 7 loài cỏ biển và hàng chục loài chim nước. Những nhóm dễ gặp nhất:

• Cá nước lợ: cá kình, cá dìa, cá nâu, cá đối, cá hanh - nhóm tạo nên các món như bánh khoái cá kình, lẩu cá dìa.
• Giáp xác: tôm đất, tôm nõn, cua, ghẹ, rạm, còng - sống ở bãi bùn, rễ cây ngập mặn.
• Nhuyễn thể: trìa (ngao nước lợ), hến, sò, ốc; mùa hè có thêm nuốc - loài sứa nhỏ đặc trưng của đầm phá.
• Chim nước: cò, diệc, vạc, bói cá, chìa vôi; mùa đông có vịt trời, sâm cầm, già đẫy di cư.

Bốn loài quý hiếm được ưu tiên bảo vệ

Dữ liệu khu bảo tồn nêu 41 loài quý hiếm, trong đó 4 loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ:

• Rắn hổ chúa (Ophiophagus hannah).
• Rùa đầu to (Platysternon megacephalum).
• Vích - rùa biển (Chelonia mydas).
• Cổ rắn, còn gọi điêng điểng (Anhinga melanogaster).

Mùa nào xem được gì

Đầm phá thay đổi theo mùa rõ rệt, và mỗi mùa cho một kiểu quan sát khác nhau:

• Tháng 3 - 8 (mùa khô): nước mặn hơn, trời trong; dễ thấy chim kiếm ăn ven bãi, ngư dân đổ nò, đạp trìa. Đây cũng là mùa nuốc và các loại hải sản nước lợ.
• Tháng 9 - 12 (mùa mưa): nước ngọt đổ về, cá theo nước ra đầm; cảnh đẹp nhưng đi thuyền cần chú ý thời tiết.
• Tháng 11 - 2: chim nước di cư về, có năm lên tới hàng chục nghìn cá thể; rừng ngập mặn Rú Chá là điểm quan sát tốt.

Khu bảo tồn và cách đi cho đúng

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Tam Giang - Cầu Hai được thành lập năm 2020, diện tích hơn 2.000 ha, gồm hai phân vùng Ô Lâu và Cồn Tè - Rú Chá, cùng 23 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Khi đi, nên theo thuyền của ngư dân địa phương, không xả rác, không bắt loài quý hiếm, không dùng lưới mắt nhỏ và tránh làm tổ chim vào mùa sinh sản. Đây là vùng đất ngập nước quan trọng - đi đúng cách thì người dân và hệ sinh thái đều có lợi.

Câu hỏi thường gặp

Có thể tự đi thuyền quanh đầm phá không? Nên đi theo thuyền của ngư dân hoặc đơn vị địa phương; đầm phá có vùng nước xoáy và sóng mạnh.

Có được câu cá trong khu bảo tồn không? Có quy định riêng và nhiều khu cấm; hỏi trước với đơn vị tổ chức.

Đi mùa nào dễ thấy chim nhất? Mùa đông (tháng 11 - 2), khi chim di cư về đầm phá.

Các điểm có trên bản đồ 3D

Sân bay Phú Bài · Phố cổ Bao Vinh

Bài này nằm trong Cẩm nang du lịch Huế — nơi có lịch trình 1-2-3 ngày, bảng chi phí và mẹo thực tế cho cả chuyến đi.

Đọc tiếp

• Con lệch Huế: mùa lệch huyết và những món ăn nổi bật
  Con lệch (lệch huyết) là loài lươn nước lợ ở phá Tam Giang, chỉ rộ vào khoảng tháng 10 khi mưa lũ. Cách làm sạch nhớt, món lệch kho tiêu, um chuối, um măng và nơi ăn.
• Con nuốc Huế: mùa nuốc, cách ăn và mua ở đâu
  Con nuốc Huế là loài sứa nhỏ sống ở đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, chỉ rộ vào tháng 2-4 âm lịch. Cách ăn với mắm ruốc, bún giấm nuốc, giá tham khảo và mẹo chọn nuốc tươi.
• Huế trên màn ảnh: những bộ phim Việt lấy bối cảnh Cố đô
  Huế đã đi vào phim Việt qua Dòng sông phẳng lặng, Trăng nơi đáy giếng, Ngọn nến hoàng cung... Mỗi phim chọn một góc Huế khác nhau - và bạn có thể đi tới đúng những chỗ đó.

động vật phá Tam Giangloài đặc hữu Tam Giangcá kìnhchim di cư Tam Giangkhu bảo tồn Tam Giang Cầu Hai