← Bản đồ 3Dcamnanghue.com

Phùng Quán: từ làng Thanh Thủy Thượng đến mộ phần ở Thủy Dương

Cập nhật 01/11/2026

Lịch sử · Danh nhân

Nhà văn Phùng Quán (1932-1995) sinh ở Thủy Dương, Hương Thủy; tác giả Vượt Côn Đảo và Tuổi thơ dữ dội. Chuyện quê hương, mộ phần và cách viếng.

Một nhà văn sinh ra bên sông Hương

Phùng Quán sinh tháng 1 năm 1932 tại làng Thanh Thủy Thượng, xã Thủy Dương, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - nay thuộc vùng Hương Thủy của thành phố Huế. Gia đình ông là một gia đình nhà Nho, và vùng đất này nằm ở tả ngạn sông Hương, nơi dòng sông đã rời khỏi nội thành và chảy chậm qua những làng mạc, bãi bồi.

Với người đọc phổ thông, tên Phùng Quán gắn với hai tác phẩm ở hai thể loại khác nhau: Vượt Côn Đảo và Tuổi thơ dữ dội. Một cuốn là ký sự về những người tù chính trị ở Côn Đảo, cuốn còn lại là tiểu thuyết về trẻ em trong kháng chiến chống Pháp. Cả hai đều viết bằng một giọng văn trực diện, ít trang trí, và đều để lại ấn tượng mạnh với người đọc lần đầu.

Nhưng Phùng Quán còn là một nhà thơ. Những bài như Lời mẹ dặn, Đồng chí, Hôn dưới gốc cây được nhiều thế hệ thuộc. Chính sự kết hợp giữa thơ và văn xuôi ấy khiến ông có một chỗ đứng riêng trong văn học Việt Nam thế kỷ 20 - không ồn ào, nhưng khó bị lẫn.

Từ Vượt Côn Đảo đến Nhân Văn - Giai Phẩm

Năm 1954, Phùng Quán tham gia kháng chiến chống Pháp và từng bị địch bắt giam. Sau hòa bình, ông tập hợp những ghi chép về tù nhân chính trị ở Côn Đảo thành cuốn Vượt Côn Đảo, xuất bản năm 1955 và được trao giải thưởng văn học. Cuốn sách đưa ông lên hàng những cây bút trẻ được chú ý nhất miền Bắc lúc bấy giờ.

Năm 1956-1958, phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm nổ ra trong giới văn nghệ sĩ. Phùng Quán là một trong những người tham gia. Sau đó, ông bị phê phán và phải rời khỏi đời sống văn chương chính thống trong nhiều năm. Ông sống bằng nghề lao động chân tay, có giai đoạn làm nghề đạp xích lô, bán hàng rong và viết lách lặng lẽ.

Giai đoạn này giải thích vì sao nhiều tác phẩm của ông chỉ được in lại sau Đổi mới. Tuổi thơ dữ dội ra đời năm 1988, khi ông đã ở tuổi 56. Cuốn sách lập tức được đông đảo bạn đọc trẻ đón nhận và đến nay vẫn nằm trong danh sách những tiểu thuyết thiếu nhi được đọc nhiều nhất của văn học Việt Nam.

Quê hương Thủy Dương và con đường mang tên ông

Thủy Dương nằm ở phía nam Huế, cách trung tâm khoảng 5 km theo đường Nguyễn Tất Thành. Đây là vùng đất thấp, có sông Hương chảy qua và nhiều nhánh sông nhỏ, nên đời sống gắn với nước: làm ruộng, đánh cá, chở đò. Những năm gần đây, Thủy Dương đô thị hóa nhanh, nhưng các con đường làng và những ngôi nhà vườn cũ vẫn còn ở phía sau các trục đường mới.

Sau khi nhà văn mất, chính quyền địa phương đã đặt tên một con đường ở Thủy Dương là đường Phùng Quán. Con đường này dẫn vào khu vực có mộ phần của ông, và cũng là trục nối các khu dân cư mới với làng cũ. Với người dân địa phương, tên đường đã trở thành một phần của địa chỉ quen thuộc, không chỉ là một danh nhân trên bia đá.

Đi trên đường Phùng Quán, bạn sẽ thấy một Thủy Dương đang đổi thay: nhà cao tầng mọc lên cạnh vườn cũ, xe tải chạy qua những đoạn đường vừa mở. Nhưng chỉ cần rẽ vào một con hẻm, khung cảnh chậm lại ngay - đúng kiểu một làng ven sông đang sống chung với đô thị.

Mộ phần nhà văn ở Thủy Dương

Phùng Quán mất ngày 22 tháng 1 năm 1995 tại Hà Nội. Sau đó, di hài của ông và vợ được đưa về quê nhà Thủy Dương, an táng trong khu mộ phần do gia đình và chính quyền địa phương xây dựng. Ngôi mộ nằm trong khu đất yên tĩnh, cách con đường mang tên ông không xa.

Đây không phải là một di tích được xếp hạng, mà là nơi thờ tự của gia đình và điểm đến của những người yêu văn chương. Khách đến viếng thường đứng lại lâu hơn dự kiến, vì khung cảnh xung quanh - ruộng, vườn, tiếng xe xa - gợi đúng cái không khí mà nhiều bài viết về ông nhắc tới: một người đi xa rồi trở về làng.

Khi đến viếng, nên giữ thái độ lịch sự như với một phần mộ gia đình: không quay phim chụp ảnh quá gần, không đứng lên phần mộ, và nếu có hương thì thắp ở bát hương phía trước. Nếu muốn tìm hiểu thêm về cuộc đời ông, nên đọc trước Vượt Côn Đảo hoặc Tuổi thơ dữ dội - sẽ dễ hiểu hơn nhiều so với việc chỉ đọc tiểu sử tóm tắt.

Vì sao một nhà văn lại được nhớ ở Huế

Huế có nhiều danh nhân văn hóa, nhưng phần lớn gắn với triều Nguyễn, với chữ Hán hoặc với các phong trào đầu thế kỷ 20. Phùng Quán thuộc một thế hệ khác: nhà văn của thế kỷ 20, viết bằng tiếng Việt hiện đại, đi qua chiến tranh và những biến động chính trị. Sự hiện diện của ông ở Thủy Dương nhắc rằng Huế không chỉ có quá khứ cung đình.

Với người trẻ, Tuổi thơ dữ dội là cửa ngõ dễ nhất vào ông. Cuốn sách kể về một nhóm trẻ ở Huế trong kháng chiến, có những chi tiết địa phương rất cụ thể. Đọc lại sau khi đã đến Thủy Dương, bạn sẽ nhận ra nhiều địa danh và cách nói quen thuộc trong sách.

Với nhà nghiên cứu, Vượt Côn Đảo là tư liệu quan trọng về hệ thống nhà tù thời Pháp. Cuốn sách không chỉ là văn học, mà còn là chứng nhân của một giai đoạn lịch sử. Chính vì thế, mộ phần của ông ở Thủy Dương vừa là nơi tưởng niệm, vừa là một điểm dừng trong hành trình tìm hiểu lịch sử hiện đại của Huế.

Kết hợp thăm gì quanh Thủy Dương

Thủy Dương nằm gần nhiều điểm có thể kết hợp trong cùng buổi: chùa Thiên Mụ ở phía tây bắc, phố cổ Bao Vinh ở phía bắc, và các làng ven sông như Dã Lê ở phía đông nam. Nếu đi xe máy, bạn có thể làm một vòng Thủy Dương - Bao Vinh - Dã Lê trong khoảng nửa ngày.

Về ẩm thực, vùng này có nhiều quán bình dân dọc đường Nguyễn Tất Thành, giá rẻ hơn trong phố. Buổi sáng, các quán bánh canh và bún bò mở sớm, phù hợp nếu bạn xuất phát từ trung tâm trước 7 giờ. Buổi chiều, men theo bờ sông để tìm những quán cà phê nhìn ra nước.

Trước khi đi, bạn có thể mở bản đồ 3D Cố đô Huế để xem vị trí Thủy Dương, đường Phùng Quán và các điểm lân cận. Bản đồ có chế độ đi thuyền để hình dung đoạn sông chảy qua làng, và các thẻ giới thiệu để đọc trước khi tới.

Những điều nên biết trước khi viếng

Mộ phần nằm trong khu dân cư, không phải khu du lịch, nên không có bãi đỗ xe hay quầy bán vé. Bạn nên gửi xe ở các quán gần đó hoặc đi bộ vào. Nếu đi nhóm đông, nên giữ trật tự và tránh làm ồn vì xung quanh là nhà dân.

Thời điểm dễ chịu nhất là buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, khi nắng dịu. Mùa mưa, đường vào có thể đọng nước, nên đi giày kín. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu, nên liên hệ trước với các câu lạc bộ văn học hoặc trường học địa phương - họ thường có hoạt động tưởng niệm vào dịp 22 tháng 1 hằng năm.

Đọc thêm

Nếu bạn quan tâm đến các danh nhân và làng cổ quanh Huế, xem thêm bài Dạ Lê hay Dã Lê - chuyện một làng cổ ở Hương Thủy và đua ghe trên sông Lợi Nông, hai chủ đề gần gũi về mặt địa lý với Thủy Dương.

Bài này nằm trong Cẩm nang du lịch Huế — nơi có lịch trình 1-2-3 ngày, bảng chi phí và mẹo thực tế cho cả chuyến đi.

Đọc tiếp

Phùng Quánnhà văn Phùng Quánmộ Phùng QuánThủy DươngHương ThủyVượt Côn ĐảoTuổi thơ dữ dộidanh nhân Huếbản đồ Huế 3D

Mở bản đồ 3D để đi bộ tới đây →